§ 59. Табиғи сұрыпталу нәтижесінде бейімделу

Бейімделу, яғни адаптация тірі ағзалардың қоршаған ортаның нақты жағдайында тірі қалуын арттыратын құрылысындағы, мінез-құлқындағы және физиологиясындағы ерекшеліктерге ие болуы.
Ч. Дарвин теориясында «бейімделу түсінігі дами түсті және толықтырылды. Әрбір ағза қоршаған табиғи ортадан барынша пайда алуға және оған қарсы тұрмауға ұмтылады. Барлық тірі ағзалардың міндеті тіршілік үшін күрес қиын болмайтын өзінің экологиялық орнын табу. Осылай эволюция нәтижелерінің бірі тірі ағзалардың қоршаған орта жағдайына бейімделуі.
Қоректік мамандану

жануарлардың көптеген түрлері қорек жетіспеуінен және тіршілік үшін түрішілік күрестің күшеюінен даралардың біраз бөлігінің жаңа қорек көзіне өтуіне байланысты пайда болды. Осылай үлкен шымшық ірі бунақденелілермен қоректенеді. Көкшіл шымшық (лазоревка) ағаш қабығының астындағы ұсақ бунақденелі лерді қорек етеді. Айдарлы шымшық қылқанжапырақтылардың тұқымдарымен қоректенеді.
Климатқа бейімделу

Төтенше табиғи жағдайдағы тіршілікке байланысты ағзаларда кең ауқымдағы бейімделу пайда болды. Солтүстіктегі жануарлар мен өсімдіктердің суыққа, ал шөлдегі жануарлар мен өсімдіктердің ылғал жетіспеушілігіне әрі жоғары температураға бейімделуін жеке қарастыруға болады.
Қорғаныш реңнің

негізгі үш түрін: қорғаныш реңі, еліктеуіш рең және демонстрацияны бөліп көрсетуге болады.

Қорғаныш реңге: 1) бүркеніш рең қоршаған орта түсіндей болу ;
2) бөлшектену реңі дененің рең тұтастығы жойылады;
3) көлегейлену реңі жарық пен көлеңкенің қүбыла көрінуі.
1-тапсырма. Қар түстес қояндар
Солтүстік аймақтарда өмір сүретін ақ түсті қояндар бар. Олар қар басқан жерлерде жақсы жасырыну арқылы жыртқыштардан қорғана алады. Бірақ климат жылынуына байланысты қыста қар аз жауатын болды, ал жердің түсі қара-қоңыр болып қалды.

Сұрақтар:
  1. Бұл экологиялық өзгеріс қояндардың тіршілік етуіне қалай әсер етеді?
  2. Қояндардың қандай жаңа бейімделу қасиеттері пайда болуы мүмкін?
  3. Бұл үдеріс қандай сұрыпталу түріне жатады?

2-тапсырма.
Инсектицидтерге төзімді жәндіктер. Фермерлер егістікте зиянкестермен күресу үшін инсектицидтер қолданады. Бірақ бірнеше жылдан кейін кейбір жәндіктер бұл уға төзімді болып, популяция саны қайта көбейе бастады.

Сұрақтар:
  1. Бұл құбылыс қандай өзгергіштікке байланысты пайда болды?
  2. Төзімді жәндіктер қай сұрыпталу түрінің нәтижесінде тірі қалды?
  3. Егер фермер басқа жаңа инсектицид қолданса, не болады
Made on
Tilda