§61. Түртүзілу ұғымы, оның формалары мен механизмдері

Жаңа түрдің және олардың едәуір ұсақ түрішілік санатының түр тармақтары мен популяцияның түзілу үдерісі микроэволюция деп аталады. Микроэволюция, яғни түртүзілу негізінде көбінесе оқшаулану жатыр.
Осы қағида бойынша түртүзілудің негізгі екі: географиялық және экологиялық типін бөліп көрсетеді.
Географиялық түртүзілу кезінде бастапқы түрдің таралу аймағы бөлінген, яғни оның популяциясы географиялық тұрғыда оқшауланған. Мысалы, едәуір ұзаққа созылған құрғақшылық салдарынан Австралия орталығында тіршілік ету мүмкін емес болды.
Экологиялық түртүзілуде жаңа формалар бір аумақта пайда болады, яғни таралу аймағы бөлінбейді. Экологиялық түртүзілу үдерісі бастапқы
түр популяциясының әртүрлі орта жағдайына бейімделуінен, олардың біртіндеп оқшаулануынан және жеке дербес түр ретінде қалыптасуынан тұрады.
  • 1-тапсырма
    Мәтінді оқып, сұрақтарға жауап беріңіз:
    Галапагос аралдарында тіршілік ететін дарвиндік аталық шымшықтардың (амадиндердің) тұмсығы әртүрлі формада болады. Әр аралдағы шымшықтар әртүрлі қорек түріне бейімделген. Бір түрі қатты тұқымдарды жару үшін мықты, қысқа тұмсықты, ал екіншісі жәндіктерді аулауға ыңғайлы жіңішке, ұзын тұмсықты.

    Сұрақтар:
    1. Бұл қандай түртүзілу түріне жатады? Неліктен?
    2. Шымшықтар тұмсықтарының өзгеруі қандай эволюциялық механизмдер арқылы жүзеге асқан?
    3. Егер аралда тек жұмсақ тұқымдар ғана кездесетін болса, қай типті шымшықтардың тіршілік ету мүмкіндігі жоғары болады?
  • 2-тапсырма
    Жағдаят:
    Ауыл шаруашылығында зиянкестерге төзімді жаңа бидай сұрпын шығару үшін ғалымдар генетикалық әдістерді қолданады. Гендік өзгерістер жаңа өсімдік түрінің қалыптасуына әкелуі мүмкін.

    Сұрақтар:
    1. Бұл қай түртүзілу механизміне жатады?
    2. Табиғи сұрыпталу мен қолдан сұрыптаудың айырмашылығы қандай?
    3. Мұндай өзгерістер ауыл шаруашылығына қандай пайда мен қауіп төндіруі мүмкін?
  • 3-тапсырма
    Жағдаят:
    Ауыл шаруашылығында зиянкестерге төзімді жаңа бидай сұрпын шығару үшін ғалымдар генетикалық әдістерді қолданады. Гендік өзгерістер жаңа өсімдік түрінің қалыптасуына әкелуі мүмкін.

    Сұрақтар:
    1. Бұл қай түртүзілу механизміне жатады?
    2. Табиғи сұрыпталу мен қолдан сұрыптаудың айырмашылығы қандай?
    3. Мұндай өзгерістер ауыл шаруашылығына қандай пайда мен қауіп төндіруі мүмкін?
Made on
Tilda