113-тақырып. Жылдам және баяу жиырылатын бұлшықет талшықтарының құрылысы, орналасуы және жалпы қасиеті
Адам ағзасындағы бұлшықеттер екі негізгі түрге бөлінеді: жылдам (ақ) және баяу (қызыл) жиырылатын бұлшықет талшықтары. Олардың әрқайсысы құрылымы мен қызметі бойынша ерекшеленеді.
Жылдам жиырылатын бұлшықет талшықтары
Құрылымы:
  • Миоглобин мөлшері аз, сондықтан түсі ақшылдау.
  • Миофибриллалары жақсы дамыған, қалың.
  • Саркоплазмалық торы жақсы дамыған, кальцийді тез шығарады.
  • Көп мөлшерде АТФаза ферментін қамтиды, бұл жиырылуды тездетеді.
Орналасуы:
  • Қаңқа бұлшықеттерінің жылдам қозғалысқа жауап беретін бөліктерінде (мысалы, қол, аяқ бұлшықеттерінде көбірек).
Қасиеттері:
  • Жылдам жиырылады, бірақ тез шаршайды.
  • Анаэробты тыныс алуды (глюкозаны оттегісіз ыдырату) пайдаланады.
  • Күшті, бірақ қысқа уақытқа созылатын қозғалыстарға бейімделген (мысалы, спринт, секіру, ауыр атлетика).
Баяу жиырылатын бұлшықет талшықтары
Құрылымы:
  • Көп мөлшерде миоглобин бар, сондықтан түсі қызыл.
  • Көптеген митохондриялар бар, олар энергияны үздіксіз өндіреді.
  • Капиллярлар жүйесі жақсы дамыған, бұл оттегіні жеткізуді күшейтеді.
Орналасуы:
  • Дене тұрақтылығын қамтамасыз ететін бұлшықеттерде (мысалы, арқа, мойын, балтыр бұлшықеттерінде көбірек).
Қасиеттері:
  • Ұзақ уақытқа созылатын, баяу жиырылады және шаршауға төзімді.
  • Аэробты тыныс алуды (оттегі қатысуымен глюкоза ыдырауын) қолданады.
  • Төзімділікке бағытталған, ұзақ қашықтыққа жүгіру, велосипед тебу сияқты әрекеттерде белсенді.
«Қайсысы артық?»

  • Миоглобин, митохондрия, анаэробты тыныс алу, қан капиллярлары.

  • Гликоген, АТФ, оттегі, лактат.

  • Миоглобин, гемоглобин, лактат, митохондрия
Жауаптары

Глюкоза (анаэробты гликолиз)

Оттегі (өйткені қалғандары энергия көзі немесе анаэробты тыныс алу өнімдері, ал оттегі аэробты процестерге қатысады).

Лактат (өйткені қалғандары оттегі тасымалдауға немесе өндіруге қатысады, ал лактат анаэробты тыныс алу нәтижесінде түзіледі).
Made on
Tilda