§60 Бактериялардың пішіндері
Бактерия құрылысының жалпы ерекшелігі. Бактерия жасушасы қабықшадан, цитоплазма мен жасуша ішінде жүзіп жүретін ДНҚ-ның сақиналы молекуласынан тұрады. Егер бактерияларда қозғалу мүшесі болса, ол тек талшықтар болады. Бактерия жасушасында басқа қозғалу мүшесі жоқ.
Бактерияның тіршілік пішіні. Ядросыз бактерия жасушалары белсенді күйінде болады, ал тыныштық күйде спораға айналуы мүмкін. Спора тығыз, көбінесе қосарлы қабықша ішінде болатын бір жасу шаға тән тыныштық күйі. Бактерия споралары ешқашан көбеюге қатыспайды. Бірақ қолайсыз жағдайларды өткізу үшін қажет. Спора күйінде 270°С-қа дейінгі төмен температураға төзетін бактерия түрлері бар.
Бактериялар тамақ өнеркәсібінде кеңінен қолданылады. Сүт-қышқылды бактериялардың іс-әрекеті арқасында сүт, айран, қаймақ, қымызға айналады. Сүтқышқылды бактериялары май дайындау саласында да маңызды рөл атқарады. Май өндірушілер ертеден майды ашыған кілегейден шайқаған. Оның сапасы балғын сүттен дайындалған майдан жоғары болатынын байқаған. Кейбір бактериялар адамның асқорыту жолында тіршілік етеді.
Тапсырма
Бактериялар – өте ұсақ микроорганизмдер, олар бір жасушадан тұрады және олардың көптеген түрлері бар. Бактериялардың формалары негізінен үшке бөлінеді:
- Дөңгелек форма (кокк): Дөңгелек немесе домалақ пішінді бактериялар. Олар көбінесе жұп немесе тізбектер құрайды.
- Жіп тәрізді форма (бацилла): Ұзын, таяқша тәрізді пішінді бактериялар. Олар бір-бірінен айқын ажыратылмайды.
- Спираль тәрізді форма (спирилла): Спираль немесе бұралған пішінді бактериялар. Олардың қозғалу қабілеті өте жоғары.
-
Сұрақтар:- Бактериялардың қандай үш негізгі формасы бар? Әрқайсысына қысқаша сипаттама беріңіз.
- Қандай жағдайда бактериялар өз пішінін өзгертуі мүмкін?
- Бактериялардың әртүрлі формалары тіршілік ету ортасында қандай артықшылықтар береді деп ойлайсыңдар?
