§5.Адам мен экожүйе арасындағы қарым-қатынас

Адам мен табиғаттың өзара
қарым-қатынасы - қазіргі қоғамды толғандыратын ең өзекті мәселе. Табиғат - адамның мекен ету ортасы. Адам жер қойнауынан мұнай, газ, кен және құрылыс материалдарын алып, оны тұрмыста пайдаланады. Адам өмір сүру үшін өсімдік және жануар тектес азық-түліктер қажет. Осылайша адам табиғаттың тұтынушысы болып табылады.



  • Адамзат қоғамының ерте кезеңінде адамдар табиғат күштерімен күресті - егістіктерге арналған жерлерді қиындықпен тазартты, жыртқыш аңдардан қорғанды.

  • Зауыттар мен фабрикаларға қойылатын экологиялық талаптарға тазарту қондырғыларының міндетті түрде болуы, зиянды газдарды ұстауға арналған құбырлардағы сүзгілер, ағын суларды көп сатылы тазарту, қалдықсыз технологияларды пайдалану жатады.

  • Автокөліктерге отынның "тазартылған" көздерін: сұйытылған газ, этил спиртін пайдалану керек. Отынның мұндай түрлеріне ауысу әлемде, соның ішінде Қазақстанда да бар.

  • Пайдалы қазбаларды шығарған кезде мүмкіндігінше шикізат кұрамындағы құрамбөліктерді толық әрі кешенді бөліп алу кажет.

Біздің индустриалды ғасырымыздың маңызды міндеті - адамда табиғат алдындағы жауапкершілік сезімін тәрбиелеу. Осылайша тәрбиеленген бала бұтақты сындырмайтын, құсты өлтірмейтін, шөпті таптамайтын, сондай-ақ есейгенде қалдықтарды көлдерге ағызбайтын, көлікпен ақбөкендерді ауламайтын болады. Қазіргі заманда әрбір адам биологиялық сауатты болуы тиіс, яғни табиғат адамға қажетті күрделі жүйе екендігін, оны бұзу оңай, бірақ қайта қалпына келтіру қиынырақ әрі қымбатқа түсетіндігін санасынан шығармауы тиіс.



1-топ
Сенің ауылыңда орманның бір бөлігі кесіліп, орнына зауыт салынды.
5 жылдан кейін өзеннің суы тартылып, құстар азайып кетті.

Сұрақтар:

  • Бұл жағдай экожүйеге қандай әсер етті?
  • Егер сен ауыл әкімі болсаң, экожүйені қалпына келтіру үшін не істер едің?
2- топ
  • Әлемде жыл сайын 15 миллиард ағаш кесіледі
  • Ормандардан 80% жануар түрлері тәуелді
  • Орманды қалпына келтіру үшін 50-100 жыл қажет

Сұрақтар:

  1. Бұл мәліметтерден қандай қорытынды шығаруға болады?
  2. Адамдар экожүйеге жағымды әсер ету үшін қандай әрекеттер жасай алады?
3-топ

Сен мектеп экоклубының мүшесісің. Мектептің қасындағы көлге адамдар қоқыс тастайды. Тапсырма: төмендегі шешімдердің ішінен ең тиімдісін таңдап, неге таңдағанын түсіндіріңіз.


Шешімдер:

A) Қоқыс жинау акциясын өткізу

B) Көлді қорық аймағына айналдыру туралы ұсыныс беру

C) Жергілікті тұрғындарға түсіндіру жұмыстарын жүргізу

D) Барлық жауап дұрыс

Дұрыс/Бұрыс

  1. Адам экожүйені тек бұзады.
  2. Қалпына келтірілген орман экожүйенің тұрақтылығын арттырады.
  3. Экожүйеге жағымды әсер ету – тек ғалымдардың жұмысы.
  4. Экожүйенің тепе-теңдігі адамға да маңызды.
Made on
Tilda