§6. Адам - экожүйенің бір бөлігі
ЭКОЖҮЙЕ ДЕГЕН НЕ?
Экожүйе тұрақты күйге ұмтылатын, өзін-өзі реттейтін жүйе. Соның өзінде адамның шаруашылық іс-әрекеті экожүйені өзгертетін күшті фактор болып табылады. Әсіресе соңғы уақытта кәсіпорындардың, ауылшаруашылығының қарқынды дамуына, қалалардың өсуіне байланысты адамның экожүйеге әсері күшейе түсті.
Адамнын шаруашылық іс-әрекеттерінің нәтижесінде экожүйенің өзгеруіне орманның кесілуі, тың жерлердің егістік үшін жыртылуы, батпақтардың құрғатылуы, өзендерде бөгеттердің салынуы, іpi жолдардың (магистральдар) жасалуы мысал бола алады.
Осы күні Балқаш көлі экожүйесінің бұзылуын көруге болады. Бұл -шаруашылық іс-әрекеті нәтижесінде пайда болған ерекше, "қос түсті" табиғат жүйесі. Суармалы егістік ауданының артуына байланысты Қапшағай суқоймасын салу ну тоғай мен қамыстың, сонымен қатар құстар мен жануарлардың жойылуына алып келді. Химиялық тыңайтқыштар қолданылған егістіктен келген судың ластануынан балықтар қырылуда.
Зиянкес жәндіктерді жоюға арналған түрлі химиялык заттар экожүйеге айтарлықтай әсер етеді. Улы заттар өсімдіктердің жапырақтарында. жырткыштар коректенетін шөпқоректі жануар-лардың мүшелерінде жинақталады. Бұл соңғысының өліміне әкеліп соқтырады. Осылайша экожүйедегі биологиялык тепе-тендік және даралар санының өзіндік реттелуі бұзылады.
“Себеп – салдар – шешім” кестесі
Адам әрекеті | Экожүйеге әсері | Шешу жолдары |
Пластикті өзенге тастау | Су ластанады, тіршілік жойылады | Қоқысты қайта өңдеу, өзенді тазарту |
Ағаш отырғызу | Оттегі көбейеді, климат жақсарады | Экологиялық акциялар өткізу |
Дұрыс-Бұрыс тапсырмасы
Төмендегі тұжырымдарға “Дұрыс” немесе “Бұрыс” деп жауап беріңіз:
- Адам экожүйенің бөлігі емес, оны тек басқарады.
- Экожүйеге адамның әрекеті әрдайым зиянды.
- Экожүйеге зиянды әсердің алдын алу адамның қолында.
- Қорықтар мен ұлттық парктер экожүйені сақтайды.
- Жауабы
- Адам экожүйенің бөлігі емес, оны тек басқарады. (Бұрыс)
- Экожүйеге адамның әрекеті әрдайым зиянды. (Бұрыс)
- Экожүйеге зиянды әсердің алдын алу адамның қолында. (Дұрыс)
- Қорықтар мен ұлттық парктер экожүйені сақтайды. (Дұрыс)
