§8. Жергілікті аймақтың Қызыл кітапқа енгізілген жануарлары мен өсімдіктері

Өсімдіктер мен жануарлардың кейбір түрлерінің жойылуы неге алып келуі мумкін?
Биоценоздың табиғаттың (элементарлық ұяшықтарының) тұрақтылығы бірден бұзылады. Ал бұл тізбекті реакция сияқты, одан да ірі кешендердің деградациясына және "ғаламшардың тыныс алуының" бұзылуына, топырақ құнарлылығының және биологиялық өнімдер алу мүмкіндігінің бірден төмендеуіне алып келеді.

  • Қызыл кітаптың бірінші нұсқасы 1963 жылы шықты және ол сырт көзге қағаздар жинағы ретінде көрінді. Әр түрге жеке бір парақ қағаз берілді, онда түрдің атауы, оның статусы, таралуы, саны, жойылып кету себебі және оны сақтап қалу бойынша ұсыныстар көрсетілді.

  • Қазақстанның омыртқалы жануарларға арналған Қызыл кітабының толықтырылған және өң-делген төртінші басылымы 2010 жылы жарық көрді. Онда омыртқалылардың 128 түрі тіркелген. Олардың 1 түрі дөнгелекауыз-дыларға, 17 түрі сүйекті балықтарға, 3 түрі қосмекенділерге, 10 түрі жорғалаушыларға, 57 түрі құстарға және 40 түрі сүтқоректілерге жатады.

  • Қазақстан Қызыл кітабына енген жануарлар тізімінде сұңқылдақ аққу, қарақұйрық, барыс, ақбас тырна бар.

    Өсімдіктерден тянь-шань шыршасы , қылша (эфеда) , арша, қызғалдақтардың түрлері, алтын тамыр, актерек, жабайы алма, қара және ақ сексеуіл енген.

Қызықты мәліметтер
Түрлердің санаттары
Онда түрлер қауіп деңгейіне байланысты санаттарға бөлінеді: жойылып кету қаупі бар, сирек, азайып бара жатқан, қалпына келе бастаған.
Әлем бойынша бірегей
Әр елдің өзінің ұлттық Қызыл кітабы бар. Бірақ барлығы Халықаралық Қызыл тізімге сүйенеді.
Қазақстанда неше түр бар?
Қазіргі Қазақстан Қызыл кітабында:
  • 128 жануар түрі
  • 387 өсімдік түрі тіркелген.
Қызыл кітаптың маңызы
Онда тіркелген түрлерді аулауға, сатуға, жоюға қатаң тыйым салынған.
Жойылып кетуден құтқарылған түрлер
Қызыл кітап арқасында кейбір түрлер қайта көбейіп, қауіп тізімінен шығарылды (мысалы, Қазақстанда – Пржевальский жылқысы).
Қызыл кітап цифрландырылған
Қазіргі таңда Қызыл кітаптың электронды нұсқалары бар, оларды кез келген адам көре алады.
Сәйкестендіру тапсырмасы

Әсер етуші түрі

Тапсырма

A) Недзвецкий алмасы (Жоңғар Алатауы)

1) Тау аймағына тән реликтті және эндемик өсімдік

B) Іле барысы (Іле-Алатау)—қар барысы

2) Қазақстанның таулы жазықтарында өмір сүретін жойылып бара жатқан жыртқыш

C) Барбус кілемшесі (Тянь‑Шань балық түрі)

3) Тек Тянь‑Шань су жүйелерінде өмір сүретін сирек балық

D) Қоқиқаздар (Қорғалжын қорығы)

4) Батпақты экожүйеде мекендейтін, халықаралық деңгейде қорғалатын құс

Сұрақтар мен тапсырмалар
Дұрыс/Бұрыс
  1. Қорғалжын қорығын қызғаныштан қорғайды.
  2. Іле барысы – Қазақстандағы суыққа бейімделген аң түрі.
  3. Барбус кілемшесі таулы өзендерде мекендейді.
  4. Қызыл кітаптағы өсімдіктерді қорғау құс санын көбейтеді.
Логикалық сұрақ
  • Сіз өз аймағыңызда Қызыл кітапқа енгізілген бір түрді таңдадыңыз ба? Ол түр сізге неге маңызды деп ойлайсыз?
  • Егер сіз экологиялық акция ұйымдастырсаңыз, қандай нақты қадамдар жасар едіңіз?


Made on
Tilda