§15. Элементтердің өсімдіктердің тіршілігіндегі маңызы. Тыңайтқыштар

Өсімдіктерде элементтердің жетіспеушілігі. Өсімдіктер ауадан оттек пен көміртекті сіңіреді. Оларға басқа тірі ағзалар сияқты тыныс алу үшін оттек керек. Көміртекті фотосинтез кезінде көмірқышқыл газы түрінде сіңіреді. Сонымен, ол өсімдік жасушасында нәруыздар, майлар мен көмірсулар түзілу үшін қажет. Қалған басқа заттар мен элементтерді өсімдік топырақтан алады. Оған ең алдымен су жатады. Су цитоплазма мен вакуольдің жасуша шырынының құрамына кіреді. Сонымен қатар судың құрамында өсімдікке қажет сутек бар.
Макроэлементтер
  • Калий

    Калий де өсімдік өсуі үшін қажет. Калий жетіспесе өсімдіктің өсуі тоқтайды. Ол сондай-ақ өсімдік ағзасында судың таралуына, тамыры мен сабағының тіректік элементтерінің қалыптасуына әсер етеді.

  • Магний

    Магний азот сияқты хлорофилл құрамына кіреді. Магний, азот немесе темір жетіспесе, өсімдік жапырағы бозғылт тартады, ақшыл болады немесе сарғаяды.

  • Кальций

    Кальций калий сияқты судың таралуында маңызды рөл атқарады, тамырының қалыпты дамуына жөне өсімдік өсуінің тоқтауына әсер етеді.

Бейорганикалық тыңайтқыштар.
Бейорганикалық (минералды)
тыңайтқыштарға құрамында өсімдікке қажет қандай да бір элемент бар, химиялық өндірісте жасанды жолмен алынатын заттар кіреді.
Органикалық тыңайтқыштар
Органикалық тыңайтқыштар тірі ағзалар тіршілігінің әрекеті нәтижесінде түзілетін, құрамында өсімдікке қажет қандай да бір элемент болатын зат. Органикалық тыңайтқыштарға компост, қи, қарашірік, құс саңғырығы, шымтезек т.б. жатады.
Шығанақ Берсиев (1881 — 1944) — әйгілі тары өсіруші.
Шығанақ Берсиев
Ауыл шаруашылығында тары өсірушілердің звено жетекшісі болды. Ақтөбе облысының Ойыл ауданындағы Берсиевтің звеносы жылдан-жылға тары өнімін арттырып, 1943 жылы әр гектарынан 201 центнерден өнім алып, рекорд жасады. Ш.Берсиевтің алдыңғы іс-тәжірибесін басқа да аудандар қолданып, жоғарғы түсімге қол жеткізді. «Құрмет» орденді Ш. Берсиев Ғ. Мұстафиннің «Шығанақ» романының басты кейіпкері де атанды.
Элементті оның өсімдіктегі рөлімен сәйкестендіріңіз


Элемент

Қызметі

A. Азот (N)

1. Тұқым мен жемістің пісуін тездетеді

B. Фосфор (P)

2. Жапырақтағы хлорофилл түзілуі үшін қажет

C. Калий (K)

3. Ақуыз, фермент түзуге қатысады

D. Магний (Mg)

4. Фотосинтездің негізгі пигментінің құрамына кіреді








Made on
Tilda